Ριζικές αλλαγές στον τρόπο διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης που παρουσίασε το υπουργείο Εσωτερικών, ανοίγοντας ουσιαστικά μια νέα εποχή για δήμους και περιφέρειες σε ολόκληρη τη χώρα.
Η μεγαλύτερη ανατροπή αφορά την κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών. Από το 2028 και μετά, δήμαρχοι και περιφερειάρχες θα εκλέγονται σε μία μόνο Κυριακή, μέσα από ένα νέο σύστημα που εισάγει για πρώτη φορά στην Ελλάδα την λεγόμενη «εναλλακτική ψήφο».
Το σχέδιο του υπουργείου Εσωτερικών φιλοδοξεί να αλλάξει συνολικά τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης, μειώνοντας τη γραφειοκρατία, ενισχύοντας τη διαφάνεια και δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη συμμετοχή των πολιτών μέσω ψηφιακών εργαλείων και ηλεκτρονικών διαδικασιών.
Πώς θα εκλέγονται οι δήμαρχοι
Με το νέο μοντέλο, οι πολίτες θα ψηφίζουν τον συνδυασμό της επιλογής τους, όμως στο ίδιο ψηφοδέλτιο θα μπορούν να δηλώνουν και μία δεύτερη, εναλλακτική προτίμηση ανάμεσα στους υπόλοιπους συνδυασμούς.
Αν κάποιος υποψήφιος συγκεντρώσει ποσοστό άνω του 42% από την πρώτη καταμέτρηση, θα εκλέγεται άμεσα δήμαρχος ή περιφερειάρχης χωρίς άλλη διαδικασία.
Σε περίπτωση όμως που κανένας συνδυασμός δεν περάσει το όριο του 42%, τότε ενεργοποιείται η δεύτερη φάση της καταμέτρησης. Εκεί παραμένουν μόνο οι δύο πρώτοι συνδυασμοί και προσμετρώνται οι εναλλακτικές ψήφοι που έλαβαν από ψηφοφόρους μικρότερων παρατάξεων.
Έτσι, ο τελικός νικητής θα αναδεικνύεται χωρίς να απαιτείται νέα προσφυγή στις κάλπες μία εβδομάδα αργότερα.
Παράδειγμα που αλλάζει τα δεδομένα
Το νέο σύστημα μπορεί να ανατρέψει πλήρως την αρχική εικόνα της κάλπης.
Για παράδειγμα, ένας συνδυασμός μπορεί να προηγείται στον πρώτο γύρο με 40%, όμως ένας δεύτερος που έχει συγκεντρώσει περισσότερες εναλλακτικές ψήφους να τον ξεπεράσει τελικά στη δεύτερη καταμέτρηση και να εκλεγεί δήμαρχος ή περιφερειάρχης.
Πρόκειται για ένα μοντέλο που εφαρμόζεται σε αρκετές χώρες του εξωτερικού και βασίζεται στη λογική της ευρύτερης αποδοχής και συναίνεσης.
Γιατί καταργείται ο δεύτερος γύρος
Σύμφωνα με το ΥΠΕΣ, βασικός στόχος είναι να περιοριστεί η τεράστια αποχή που καταγράφεται στις επαναληπτικές εκλογές, αλλά και να μειωθεί σημαντικά το οικονομικό κόστος.
Τα στοιχεία των τελευταίων αυτοδιοικητικών εκλογών έδειξαν μεγάλη πτώση συμμετοχής στον δεύτερο γύρο, ιδιαίτερα σε μεγάλους δήμους της χώρας.
Παράλληλα, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το νέο σύστημα διευκολύνει τους ετεροδημότες, οι οποίοι πολλές φορές αδυνατούν να ταξιδέψουν δύο συνεχόμενα Σαββατοκύριακα για να ψηφίσουν.
Έρχεται και ηλεκτρονική ψήφος
Μία ακόμη μεγάλη αλλαγή που περιλαμβάνει ο νέος Κώδικας είναι η δυνατότητα ηλεκτρονικής συμμετοχής στις αυτοδιοικητικές διαδικασίες.
Το υπουργείο ανοίγει τον δρόμο για ηλεκτρονική ψηφοφορία σε ειδικά εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, ενώ εξετάζονται και νέα ψηφιακά εργαλεία συμμετοχής των πολιτών στη λειτουργία δήμων και περιφερειών.
Στο ίδιο πλαίσιο προβλέπονται:
- ηλεκτρονικά δημοτικά δημοψηφίσματα,
- ενίσχυση των συμβουλίων νέων,
- ψηφιακές υπηρεσίες για τους δημότες,
- ενιαίοι κανόνες λειτουργίας των δήμων και περιφερειών,
- αυστηρότεροι μηχανισμοί διαφάνειας και ελέγχου.
Ενιαίος Κώδικας για όλη την Αυτοδιοίκηση
Ο νέος Κώδικας συγκεντρώνει για πρώτη φορά σε ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο όλες τις βασικές διατάξεις που αφορούν δήμους και περιφέρειες.
Στόχος είναι να μπει τέλος στο πολύπλοκο και διάσπαρτο θεσμικό καθεστώς που ίσχυε μέχρι σήμερα και συχνά δημιουργούσε επικαλύψεις αρμοδιοτήτων, καθυστερήσεις και διοικητικό χάος.
Το νέο πλαίσιο οργανώνεται σε έξι βασικά βιβλία που αφορούν:
- τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης,
- τις εκλογές,
- τις αρμοδιότητες,
- τα οικονομικά,
- τον έλεγχο νομιμότητας,
- και τον ψηφιακό μετασχηματισμό των ΟΤΑ.
Νέα εποχή ή πεδίο πολιτικής σύγκρουσης;
Ο νέος τρόπος εκλογής αναμένεται να προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιδράσεις και συζητήσεις το επόμενο διάστημα, καθώς αλλάζει ριζικά τις ισορροπίες στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Υποστηρικτές του μοντέλου μιλούν για πιο σύγχρονο, ευέλικτο και αντιπροσωπευτικό σύστημα, ενώ οι επικριτές εκφράζουν ήδη προβληματισμούς για το κατά πόσο η «εναλλακτική ψήφος» μπορεί να οδηγήσει σε αλλοίωση της αρχικής λαϊκής βούλησης.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι από το 2028 οι αυτοδιοικητικές εκλογές στην Ελλάδα δεν θα θυμίζουν σε τίποτα όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
