Με αφορμή την κατασκευή της περιμετρικής οδού της τάφρου και την ανεύρεση αρχαιολογικών λειψάνων στο Κάστρο του Αγίου Ανδρέα και στην ευρύτερη περιοχή, γεννήθηκε το εύλογο ερώτημα κατά πόσο ο εντοπισμός, η αποκάλυψη, η χαρτογράφηση και τελικά ο επανενταφιασμός των σημαντικών αυτών ευρημάτων συνάδουν με τον πρωταρχικό στόχο της ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλης μας.
Αν στρέψουμε το βλέμμα μας, όχι μακριά, στις γειτονικές βαλκανικές χώρες, ξεκινώντας από την Αλβανία – με τα κάστρα του Μπερατίου, της Σκόδρας και του Αργυρόκαστρου,των Αγίων Σαράντα κ.α., συνεχίζοντας στο Μαυροβούνιο με τα κάστρα του Μπαρ, του Κότορ και του Σβέτι Στέφαν, αλλά και σε άλλες χώρες της περιοχής, όπως η Βόρεια Μακεδονία και η Βουλγαρία – ακόμα και στη γειτονιά μας -την Άρτα και τα Ιωάννινα, θα διαπιστώσουμε ότι τα ιστορικά τους μνημεία όχι μόνο διατηρούνται, αλλά και αναδεικνύονται με ιδιαίτερη φροντίδα, έχουν μετατραπεί σε σημαντικούς τουριστικούς προορισμούς, προβάλλοντας την ιστορία, την αρχιτεκτονική τους αξία και συμβάλλοντας ουσιαστικά στην τοπική ανάπτυξη.
Η δική μας πόλη έχει την τύχη να διαθέτει όχι ένα (1), αλλά τέσσερα (4) ιστορικά κάστρα, του Παντοκράτορα, του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ανδρέα και τον Προμαχώνα. Αντί όμως να τα προστατεύσουμε, να τα συντηρήσουμε και να τα αναδείξουμε με τη συνδρομή της Πολιτείας, τα αφήνουμε στο έλεος του χρόνου. Η ανεξέλεγκτη βλάστηση, όπως οι συκιές, οι ακακίες και λοιπά δένδρα , που φυτρώνουν πάνω στα τείχη και των οποίων η απομάκρυνση ‘δεν επιτρέπεται’, επιταχύνει τη φθορά και την καταστροφή τους, όπως συμβαίνει χαρακτηριστικά στα κάστρα του Αγίου Ανδρέα και του Παντοκράτορα. Παραθέτω φωτογραφία από το κάστρο της Άρτας (εικόνα 1) και φωτογραφία από το κάστρο του Αγίου Ανδρέα σήμερα (εικόνα 2).
Ιδιαίτερα το Κάστρο του Αγίου Ανδρέα, το σημαντικότερο και μητροπολιτικό κάστρο της πόλης μας , που βρίσκεται στην καρδιά του ιστορικού της κέντρου, θα μπορούσε να αποτελέσει έναν σπουδαίο πόλο πολιτισμού, τουρισμού και ανάπτυξης. Αντί όμως να αξιοποιηθεί ως μνημείο διεθνούς ενδιαφέροντος, επιλέγεται η ανέγερση κτιρίων για τη στέγαση υπηρεσιών της Περιφέρειας, στερώντας από την πόλη μια μοναδική ευκαιρία ανάδειξης της ιστορικής της ταυτότητας.
Οι παραπάνω επισημάνσεις δεν αφορούν μόνο το Κάστρο του Αγίου Ανδρέα, αλλά αντανακλούν συνολικά τη στάση των αρμόδιων φορέων απέναντι στη διατήρηση, προστασία και ανάδειξη των ιστορικών μνημείων της πόλης μας. Τα έχουμε εγκαταλείψει στη φθορά του χρόνου, στις επιδράσεις της θάλασσας (βλ. Παντοκράτορα -εικόνα 3) και πολλές φορές, στις εκάστοτε επιλογές των διοικούντων.
Στον αντίποδα αυτής της λογικής, παράδειγμα προς μίμηση είναι η πόλη των Τρικάλων (εικόνα 4), όπου στην κεντρική της πλατεία αποκαλύφθηκαν και αναδείχθηκαν τμήματα αρχαίων τειχών, τα οποία ενσωματώθηκαν στον σύγχρονο αστικό ιστό με τρόπο που αναδεικνύει την ιστορία και τον πολιτισμό της περιοχής και κοσμεί την πόλη. Θα μπορούσαν εύκολα να είχαν επανενταφιαστεί, όμως επιλέχθηκε ο δρόμος του σεβασμού προς την ιστορική μνήμη.
Τέτοιο παράδειγμα είναι και το , με πρωτοβουλία του αναδόχου του, έργο των Ιαματικών Λουτρών της πόλης μας, όπου αναδείχθηκαν ιστορικά δάπεδα, τα οποία είναι σήμερα ορατά μέσω ειδικού υαλοστασίου (εικόνα 5). Με αυτόν τον τρόπο ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει την ιστορία του μνημείου, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται η αισθητική και η επισκεψιμότητά του. Πρόκειται για ένα παράδειγμα που αποδεικνύει ότι η ανάπτυξη μπορεί να συνυπάρχει με την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Κλείνοντας, εκφράζω την ευχή να μην επανενταφιαστούν τα μνημεία και τα ανασκαφικά ευρήματα που έχουν αποκαλυφθεί στον χώρο του πάρκου της Λέσχης Αξιωματικών, αλλά να αναδειχθούν όπως τους αξίζει. Παράλληλα, απευθύνω έκκληση προς όλους τους αρμόδιους φορείς να αναλάβουν άμεσα τις απαραίτητες πρωτοβουλίες για τη διάσωση, προστασία και ανάδειξη των κάστρων της πόλης μας.
Ο πολιτισμός δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη. Είναι η ταυτότητα ενός τόπου και το σημαντικότερο κεφάλαιο που μπορεί να παραδώσει στις επόμενες γενιές.
